Kapellenspur I: Große Runde ( Weg Nr. 90)

De "grote" kapellenroute loopt langs talrijke mooi bewaard gebleven kapellen en kleine monumenten. Het startpunt is het gemeenschapscentrum.

Niet alleen bossen, weiden, meren en bergen bepalen het beeld van ons landschap, maar ook talrijke getuigenissen van de boerencultuur en religieuze gebruiken. Weerkruisen, wegkapelletjes, gedenkstenen, kapellen en wegkapelletjes vertellen over dood en ziekte, pest en oorlog, maar ook over herstel en een gelukkige thuiskomst. Sommige van deze kleine monumenten zijn verweerd en vervallen, maar vele worden tot op de dag van vandaag liefdevol onderhouden en tegen hoge kosten in stand gehouden. Als u, beste gasten, een kijkje wilt nemen in het verleden van onze directe omgeving, bent u van harte uitgenodigd om ons te vergezellen op de kapellenroute!
Eigenlijk zijn het twee wandelingen: een grote rondwandeling, waarvoor u een halve dag moet inplannen, en de oude processieroute, die weliswaar slechts twee kilometer door het gemeentelijk gebied van Hof loopt, maar ook veel interessants te bieden heeft.

Grote rondwandeling
We beginnen bij het informatiebord voor het gemeentehuis, lopen om het gebouwencomplex van de basisschool heen en staan al na vijf minuten aan de rand van het dorp. De kapellenroute voert ons een heuvel op naar een bijzonder mooi religieus monument, de bakkerskapel.

De kapel dankt haar naam aan de bouwers, namelijk het echtpaar Franz en Therese Leberbauer, de overgrootouders van onze „Hofabäck“. Zij lieten de kapel in 1870 bouwen uit dankbaarheid voor de geslaagde verhuizing van Faistenau naar Hof bij Salzburg. De kapel is gewijd aan de Heilige Maria van Lourdes. In 1984 werd het dakgebinte vernieuwd en werden er kleine renovatiewerkzaamheden uitgevoerd. De kapel, de kastanjeboom en het bankje vormen een geliefd motief voor schilders en fotografen. Voor de processies ter gelegenheid van Sacramentsdag en de oogstfeesten wordt hier een altaar opgebouwd; in het voorjaar komen gelovigen hier samen voor de meibedevaart.
We wandelen westwaarts, door een prachtig weidelandschap. Halverwege Hof bij Salzburg en Elsenwang komen we bij de Antoniuskapel, ook wel Barhamkapel genoemd, gebouwd in 1988 door de familie Leitner. Samen met een weerkruis, twee bomen en een bankje lijkt ze wel een klein eilandje in een zee van weiden.
Niet alleen om te bidden, maar ook om van het prachtige uitzicht te genieten, is het de wandelaar aan te raden hier even uit te rusten! Vanaf hier zie je hoe de laatste uitlopers van de Kalkvooralpen – Schober, Filbling, Lidaun, Nockstein, Gaisberg – overgaan in het glooiende heuvellandschap van het noordelijke Flachgau. Het uitzicht reikt tot aan de Haunsberg, en op bijzonder heldere dagen zelfs tot in het Innviertel en Beieren.

We wandelen verder en zien voor ons het dorpje Elsenwang, het gehucht en het bedrijventerrein.
Ongeveer daar waar nu het Raiffeisen-pakhuis staat, ontdekte de amateur-archeoloog Ludwig Graupner in 1992 overblijfselen van een Romeinse landgoed, dat in de 2e eeuw n. en ongeveer in de 4e eeuw weer werd verlaten en aan het verval werd overgelaten. De ruïne van het hoofdgebouw heeft waarschijnlijk de stormen van de volksverhuizingen doorstaan en is de oorsprong geworden van de legende over het kasteel van Elsenwang, waarover de parochiekrønike van Thalgau verslag doet. De vervallen muren dienden waarschijnlijk gedurende meerdere eeuwen als steengroeve voor latere generaties kolonisten; veldnamen zoals „Steingründe“ en „Höfl“ en de boerderijnaam „Steindl“ getuigen daar vandaag de dag nog steeds van.
Ons wandelpad loopt tussen de boerderijen door. Hoewel de wegwijzer na de eerste boerderijen naar rechts wijst, slaan we kort daarna linksaf en lopen we de paar stappen naar de Zecherlkapel. (Eigenaar: familie Neureiter) Dit kleine monument was vroeger – tot halverwege de 20e eeuw – in de wijde omtrek beroemd.
De kapel heeft een interessante ontstaansgeschiedenis. Rond 1860 brandde de Rüapl-boerderij, die toen in het centrum van het dorp stond, af; de vlammen grepen ook de aangrenzende fruitboomgaarden aan en dreigden het hele dorp in de as te leggen. Bij een bepaalde pruimenboom zou het vuur echter heel plotseling zijn gedoofd. Toen men de half afgebrande boomstam onderzocht, ontdekte men daarin een zwarte (door roet gekleurde?) pop. De inwoners van Elsenwang, blij dat een grotere ramp was uitgebleven, geloofden in een wonder. Men kleedde het beeldje aan, plaatste het achter een glazen stolp en bouwde voor haar een kapel bij de (toenmalige) dorpsingang. Het nieuws over de wonderbaarlijke brandpreventie verspreidde zich snel en al snel werd de zwarte Madonna van Elsenwang een bestemming voor pelgrims en pelgrimstochten. De meibediensten werden hier drukker bezocht dan in de parochiekerk; achtergelaten houten krukken getuigden van verhoorde gebeden. Nadat de oude kapel in verval was geraakt, werd in 1965 een nieuw gebouw opgetrokken. De inrichting werd overgebracht naar de nieuwe kapel. In 1986 werd er ingebroken in de kapel en werden zowel het beeld als het beeld van de heilige Ambrosius (patroonheilige van de imkers) gestolen.
Terug naar onze „kapellenroute“! We verlaten Elsenwang. Eerst licht afdalend, maar daarna steeds steiler, door dicht bos, leidt het pad naar de Fuschlerache. Via een klein houten bruggetje steken we de beek over en wandelen we, rechts aanhoudend, stroomopwaarts. Hier, op het grondgebied van de gemeente Hof, is de Fuschlerache nog een vrije, ruisende wildbeek. Omgevallen bomen vormen natuurlijke loopbruggen, met mos begroeide rotsblokken steken uit het water, in diepe poelen zwemmen forellen en op drassige oevers kun je allerlei kleine dieren (bladkikkers, salamanders, watersalamanders, ringslangen,...) waarnemen. Niet alleen vissers weten de visrijkdom te waarderen, maar ook blauwe reigers.
Plotseling houdt het bos op. Er ontvouwt zich een nieuw uitzicht: verschillende huizen, een boerderij, een oude zagerij. We bevinden ons nog steeds in de vallei, die door de boeren van Hofern van oudsher „Graben“ wordt genoemd. We zouden ook rechtdoor kunnen wandelen, langs de Schwarzmühlstraße de Ache stroomopwaarts richting de Fuschlsee. (Vogelspoor, Waterspoor, Gerechtsspoor)

We blijven op onze ‘Kapellenspur’! Naast de prachtige Schwarzmühlkapel, die door de familie Schöndorfer opnieuw is gebouwd op de plek van een gebedsplaats uit 1875, buigt ons wandelpad naar links af. Het gaat nu steil omhoog, het bos in, langs een drooggevallen beekbedding. Na ongeveer 20 tot 30 minuten bereiken we de „Riedl“, een uitgestrekt weidelandschap met schilderachtige, afzonderlijk liggende boerderijen, dat zich uitstrekt tot Thalgauegg en naar de ruïne Wartenfels aan de voet van de Schober.
Ons wandelpad komt uit op de geasfalteerde, maar weinig bereden Riedlstraße en we bereiken het rookhuis „Mühlgrub“. Nog maar enkele jaren geleden kon men hier een weerkruis met een gedenkbord (ter nagedachtenis aan de voormalige eigenaarsfamilie Schöndorfer, tot 1965), maar dat helaas (samen met de nieuwe Mühlgrubhof) op 29 januari 2001 ten prooi viel aan een brand. Tegenwoordig staat hier de prachtige nieuwe Mühlgrubkapel, gebouwd door de familie Ebner.
De rookschuur is een typische ‘Einhof’ (woonruimte, stal en opslagruimtes zijn in één gebouw verenigd) met een gelijkvloerse ‘Mittertenne’ tussen het woongedeelte en het stalgedeelte. De open haard in de gang heeft geen schoorsteen. Boven de haard bevindt zich een ‘vuurhoed’ tegen rondvliegende vonken; boven de ‘Haus’ (gang) in de zolderruimte ligt het houten platform met luiken als ‘rookvloer’, waarop graanschoven werden opgeslagen om verder te drogen. Het is het oudste rookhuis in de deelstaat Salzburg dat nog op zijn oorspronkelijke plek staat. In 2009 werd een deel van het dak opnieuw bedekt en werd de dorsvloer omgebouwd tot een evenementenruimte. Talrijke culturele evenementen maken van het rookhuis een ontmoetingsplaats.
Het rookhuis „Mühlgrub“ kan na aanmelding bij het toeristenbureau van Hof bei Salzburg worden bezichtigd. Daar kunt u ook meer te weten komen over rondleidingen, evenementen of de mogelijkheid om het gebouw te huren. (Toeristenbureau Fuschlseeregion, lokaal kantoor Hof bei Salzburg: tel. +43 (0)6226 8384 21 of hof@fuschseeregion.com)

We blijven op de Riedlstraße en wandelen in oostelijke richting. Een grote boerderij naast de weg: Ohleiten (van Achleiten = Leiten boven de Fuschlerache). We staan hier voor de waarschijnlijk oudste kapel van onze gemeente. De Ohleitenkapel zou volgens mondelinge overlevering in de 16e eeuw door de toenmalige eigenaar zijn gebouwd als teken van dankbaarheid voor de gelukkige terugkeer uit de oorlog tegen de Turken. Dat vertelde in ieder geval de grootvader van de voormalige boerin Aloisia Gastager, die het op haar beurt weer van zijn grootvader had gehoord. In de dakbalk is „1895“ als renovatiejaar ingekerfd, maar de funderingsmuren zouden best enkele eeuwen oud kunnen zijn. In 1923 en vanaf 1996 werd de Ohleitenkapel opnieuw gerenoveerd. Op een stenen blok zijn een kruis en een onleesbare inscriptie te zien. De bezoeker valt de grootte van het interieur op: vier gebedsstoelen en plaats voor 12 tot 15 personen! Van de vroeger rijke inrichting (houten altaar, beelden, relikwieën) is – na meerdere inbraken – vandaag de dag helaas niets meer te zien. Eenmaal per jaar wordt in de Ohleitenkapel een drukbezochte meibedevaart gehouden.

We verlaten hier de Riedlstraße, slaan rechtsaf en dalen door het bos weer af naar de Fuschlerache. Via een klein bruggetje komen we op de Schwarzmühlstraße. Naast de Schweighofsäge komen we aan de overkant, lopen we de tegenoverliggende helling op en na een kort stukje over een weidepad bereiken we de Wolfgangseestraße.

In de richting van het dorp zien we de Vorderreithkapel. De familie Mathias en Anna Ramsauer kocht in 1898 de Vorderreithhof. Volgens de overlevering werd de kapel rond 1900 gebouwd ter bescherming tegen onweer, maar ook voor processies. In 1928 werd de kapel gerenoveerd en met plaatstaal bedekt. In 1984 kochten Anton en Maria Putz de boerderij via een lijfrente. In 2005 vond er nog een renovatie plaats. Bij processies (Drievuldigheidsfeest, Sacramentsdag, oogstfeest) wordt hier een altaar opgesteld.
Het is nog maar tien minuten lopen naar het dorpscentrum, maar onze „kapellenroute“ steekt de Wolfgangseebundesstraße over en loopt via de Hirschbergstraße omhoog naar de zogenaamde „Höhenweg“. Bij de splitsing voor de volgende boerderij (Reitlehen) staan we voor een bijzonder kunstwerk, het Reitlehen-weer kruis. Het is gemaakt door de houtsnijder Franz Wesenauer uit Hof en werd in 1975 in opdracht van de familie Johann Leitner opgericht ter vervanging van een zeer oud, vervallen kruis.
Via de Höhenweg, die ons een prachtig uitzicht op Hof bei Salzburg biedt, keren we na een rustige wandeling van een half uur terug naar het dorpscentrum.